به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی «مرصاد»؛ ایران با اقلیم خشک و نیمه‌خشک همواره با کمبود منابع آب شیرین مواجه بوده و مدیریت پایدار آب، به‌ویژه در بخش‌های شهری و کشاورزی، یکی از چالش‌های اصلی کشور است؛ کاهش منابع زیرزمینی و رشد شهرنشینی فشار بر منابع موجود را افزایش داده است. 

استفاده از آب باران به‌عنوان منبع جایگزین و تجدیدپذیر اهمیت استراتژیک یافته و سابقه آن در ایران به آب‌انبارهای سنتی بازمی‌گردد؛ این سامانه‌ها آب باران را جمع‌آوری و در فصول خشک برای مصرف خانگی، کشاورزی و آبیاری فضای سبز ذخیره می‌کردند. 

اخیراً شهرداری شیراز با حرکت نوآورانه اقدام به احداث مخازن ذخیره آب باران کرده است؛ رواناب سطحی از بارندگی از طریق شیب‌بندی، کانال‌ها و لوله‌های ثقلی به مخازن منتقل می‌شود؛ این مخازن دارای سیستم پیش‌تصفیه شامل آشغالگیر، حوضچه ته‌نشینی و فیلترهای چندمرحله‌ای هستند. 

آب ذخیره‌شده از طریق پمپ‌های کنترلی و شبکه توزیع به سیستم‌های آبیاری قطره‌ای و کم‌فشار در پارک‌ها منتقل می‌شود؛ این زیرساخت باعث کاهش رواناب هدررفته، کاهش وابستگی به منابع شرب، کاهش برداشت از آب زیرزمینی و افزایش تاب‌آوری فضای سبز شهری در برابر تنش‌های آبی می‌شود. 

در شهرستان کنگاور، کمبود آب تابستان گذشته موجب شد بخش قابل توجهی از پوشش گیاهی با تنش شدید مواجه شود؛  این وضعیت ضرورت ایجاد سیستم مدیریت یکپارچه منابع آب شهری را نشان داد. پایش فنی چاه‌ها و تحلیل روند منابع زیرزمینی ضروری است. 

در صورت کاهش ظرفیت تأمین آب، جابه‌جایی یا احداث چاه‌های جدید در مکان‌های دارای ظرفیت هیدروژئولوژیکی مناسب همراه با مدیریت برداشت می‌تواند پایداری تأمین آب را افزایش دهد؛ همچنین استفاده از پساب تصفیه‌شده و منابع سطحی مکمل نقش مهمی در تأمین آب پایدار دارد. 

احداث مخازن ذخیره آب باران در پارک‌ها و نقاط شهری، راهکار مؤثری برای ایجاد ذخیره استراتژیک محسوب می‌شود. این مخازن زیرسطحی یا نیمه‌مدفون، آب بارندگی جمع‌آوری‌شده را پس از فیلتراسیون به سیستم‌های آبیاری قطره‌ای، بابلر یا زیرسطحی منتقل می‌کنند. 

استفاده از سنسورهای رطوبت خاک، کنترل‌کننده‌های هوشمند، شیرهای برقی و سامانه‌های زمان‌بندی خودکار، مصرف آب را بهینه می‌کند و تلفات را کاهش می‌دهد؛ این سیستم‌ها در پارک‌ها که مصرف آب بالایی دارند، نقش کلیدی در پایداری پوشش گیاهی ایفا می‌کنند. 

استفاده از پمپ‌های مجهز به انرژی خورشیدی، استقلال سیستم‌های پمپاژ را تضمین و هزینه بهره‌برداری را کاهش می‌دهد؛  ترکیب مخازن ذخیره، شبکه انتقال، سیستم‌های کنترل هوشمند و منابع جایگزین، زیرساختی پایدار و مقاوم برای مدیریت فضای سبز شهری ایجاد می‌کند. 

تدوین برنامه جامع فنی شامل طراحی مخازن ذخیره، توسعه شبکه انتقال و توزیع، مدیریت منابع زیرزمینی، استفاده از منابع جایگزین و اجرای سیستم‌های آبیاری هوشمند، پایش مستمر منابع و مدیریت بهره‌برداری، نقش اساسی در پایداری فضای سبز شهری و ارتقای کیفیت محیط دارد. 

پیشنهاد می‌شود طرح احداث مخازن ذخیره آب باران و بهره‌برداری از منابع جایگزین در شهرستان کنگاور به‌صورت فنی و عملیاتی اجرا شود. این اقدام با ایجاد ذخیره پایدار، کاهش فشار بر منابع زیرزمینی و بهینه‌سازی مصرف، پایداری محیط شهری را در بلندمدت تضمین می‌کند. 

نویسنده: جواد سعیدی؛ کارشناس ارشد عمران