پیمان لطیفی در گفتگو با خبرنگار گروه سیاسی شبکه اطلاع‌رسانی «مرصاد»؛ با اشاره به جایگاه قیام ۱۵ خرداد در تاریخ معاصر ایران، اظهار داشت: پانزدهم خرداد ۱۳۴۲ را نمی‌توان صرفاً یک حادثه سیاسی یا یک اعتراض مقطعی در برابر رژیم پهلوی دانست، بلکه این واقعه نقطه عطفی در مسیر تحول فکری و اجتماعی ملت ایران به شمار می‌رود؛ رخدادی که از دل آن، نهضتی برخاسته از آگاهی، ایمان و اراده جمعی شکل گرفت و زمینه‌ساز پیروزی انقلاب اسلامی شد.

وی افزود: در بررسی تحولات منتهی به انقلاب اسلامی، بازگشت به قیام ۱۵ خرداد یک ضرورت تاریخی و تحلیلی است؛ زیرا بسیاری از مؤلفه‌های فکری، فرهنگی و راهبردی انقلاب اسلامی در همین مقطع شکل گرفت و ملت ایران از مرحله اعتراض پراکنده به مرحله نهضتی منسجم و هدفمند وارد شد.

مدرس دانشگاه رازی تصریح کرد: پانزدهم خرداد را باید نقطه ثقل یک تحول تمدنی و گسست معرفتی در تاریخ معاصر کشور دانست؛ رخدادی که طی آن خشم و اعتراض عمومی مردم تحت هدایت امام خمینی (ره) به آگاهی سیاسی و اراده‌ای تاریخی تبدیل شد و مسیر تازه‌ای را در برابر جامعه ایرانی گشود.

لطیفی ادامه داد: پیش از این قیام، بخش قابل توجهی از جریان‌های سیاسی کشور در چارچوب الگوهای فکری وارداتی همچون ناسیونالیسم لیبرال، اندیشه‌های چپ‌گرایانه یا سایر مکاتب غربی فعالیت می‌کردند، اما نهضت امام خمینی (ره) با تکیه بر مبانی اصیل اسلام و ظرفیت‌های فقه شیعه، افق جدیدی را در عرصه مبارزه سیاسی و اجتماعی ترسیم کرد.

وی خاطرنشان کرد: امام خمینی (ره) در جریان نهضت ۱۵ خرداد، مفهوم «قیام لله» را از محدوده فردی و عبادی خارج کرده و آن را به عرصه حیات اجتماعی و سیاسی جامعه گسترش دادند و همین موضوع، یکی از مهم‌ترین تحولات فکری آن دوران به شمار می‌رفت.

گذار جامعه از اعتراض به نظام‌سازی

این کارشناس مسائل سیاسی افزود: بزرگ‌ترین دستاورد فکری قیام ۱۵ خرداد، تغییر ماهیت پرسش جامعه از «چگونه با شاه مبارزه کنیم» به «چه نظامی باید جایگزین سلطنت شود» بود؛ تغییری بنیادین که مبارزه را از سطح نفی یک حاکمیت به مرحله طراحی و تأسیس یک نظام سیاسی مبتنی بر ارزش‌های اسلامی ارتقا داد.

لطیفی با بیان اینکه این تحول نشان‌دهنده بلوغ سیاسی ملت ایران بود، گفت: نهضت اسلامی از همان مقطع، صرفاً یک حرکت اعتراضی نبود، بلکه به پروژه‌ای تمدنی برای بازسازی ساختار سیاسی و اجتماعی کشور تبدیل شد و همین مسئله آن را از بسیاری از جنبش‌های سیاسی معاصر متمایز ساخت.

وی اذعان کرد: سرکوب خونین قیام ۱۵ خرداد، اگرچه در ظاهر به خاموش شدن اعتراضات منجر شد، اما در واقع موجب تعمیق و پالایش اندیشه انقلابی در جامعه شد و بستری برای شکل‌گیری تفکری راهبردی و بلندمدت فراهم آورد.

مدرس دانشگاه رازی ادامه داد: این واقعه تاریخی همچون غربالی بزرگ عمل کرد و میان شعارهای احساسی و هیجان‌های مقطعی با تفکر عمیق و استراتژیک تمایز ایجاد کرد؛ به گونه‌ای که جامعه ایران به این درک رسید که مقابله با رژیمی برخوردار از حمایت‌های گسترده خارجی و ابزارهای سرکوب، نیازمند رویکردی فراتر از واکنش‌های لحظه‌ای است.

لطیفی تصریح کرد: تجربه خرداد ۴۲ به مردم آموخت که دستیابی به اهداف بزرگ تنها از مسیر صبر راهبردی، افزایش سطح آگاهی عمومی، تربیت نیروهای فکری و توسعه شبکه‌های فرهنگی و اجتماعی امکان‌پذیر خواهد بود.

وی افزود: در حقیقت، پانزدهم خرداد علیرغم همه تلخی‌ها و خسارت‌های انسانی، یک پیروزی بزرگ ذهنی و روانی برای ملت ایران محسوب می‌شد؛ زیرا نگاه جامعه را نسبت به مفهوم مبارزه دگرگون کرد و نشان داد که انقلاب پیش از آنکه یک اقدام سیاسی باشد، یک فرآیند عمیق فرهنگی و تربیتی است.

عقلانیت شیعی در برابر هیجان‌های زودگذر

این مدرس دانشگاه رازی بیان کرد: یکی از مهم‌ترین نتایج این تحول، جایگزینی عقلانیت برخاسته از فرهنگ شیعی به جای هیجان‌های زودگذر و رمانتیسم انقلابی بود؛ عقلانیتی که در سال‌های بعد توانست مسیر مبارزات مردم را از فراز و فرودهای متعدد عبور دهد و به سرمنزل پیروزی برساند.

لطیفی با اشاره به تحولات فرهنگی سال‌های پس از قیام ۱۵ خرداد، گفت: در فاصله ۱۵ سال میان این قیام و پیروزی انقلاب اسلامی، نهضت اسلامی از خیابان‌ها و تجمعات اعتراضی به بطن زندگی مردم راه یافت و در قالب مساجد، هیأت‌های مذهبی، مدارس دینی، جلسات فرهنگی و محافل مردمی به حیات خود ادامه داد.

وی افزود: در این دوره، ابزارهای فرهنگی و ارتباطی همچون منبر، دعا، روضه، اعلامیه و نوارهای سخنرانی نقش مهمی در انتقال مفاهیم نهضت ایفا کردند و بستری برای گسترش آگاهی عمومی و تقویت هویت انقلابی جامعه فراهم آوردند.

این کارشناس مسائل سیاسی خاطرنشان کرد: آنچه در این سال‌ها رخ داد، در حقیقت یک انقلاب فکری خاموش بود؛ انقلابی که طی آن اقشار مختلف جامعه به تدریج میان باورهای دینی، مسئولیت اجتماعی و ضرورت تحول سیاسی پیوندی عمیق برقرار کردند.

لطیفی ادامه داد: در چنین فضایی، هویت «مبارز منتظر» به هویت «انسان مسئول، آگاه و اثرگذار» تبدیل شد و جامعه ایران توانست ظرفیت‌های نهفته خود را برای ایجاد یک تحول بنیادین سازماندهی کند.

وی تأکید کرد: شبکه روحانیت متعهد نیز که از تجربه ۱۵ خرداد درس‌های ارزشمندی آموخته بود، به تدریج از نقش سنتی تبلیغ دینی فراتر رفت و به یکی از مهم‌ترین ارکان هدایت فکری، فرهنگی و تشکیلاتی نهضت اسلامی تبدیل شد.

نقش روحانیت متعهد در هدایت نهضت

این کارشناس مسائل سیاسی عنوان کرد: روحانیت با حضور گسترده در میان مردم، ضمن تبیین مبانی فکری نهضت، نقش مؤثری در تربیت نیروهای مؤمن، آگاه و انقلابی ایفا کرد و توانست میان مطالبات عمومی جامعه و آموزه‌های اسلامی پیوندی پایدار ایجاد کند.

لطیفی افزود: اگر تجربه ۱۵ خرداد شکل نمی‌گرفت، این احتمال وجود داشت که بسیاری از حرکت‌های اعتراضی بعدی همچنان در چارچوب گفتمان‌های سیاسی پیشین باقی بمانند و هرگز به افق بلند «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی» دست پیدا نکنند.

وی گفت: پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن ۱۳۵۷ را باید ثمره به بار نشستن همان بذر فکری دانست که در خرداد ۱۳۴۲ کاشته شد؛ بذری که ریشه‌های آن در خون شهدا استوار شد و با هدایت‌های امام خمینی (ره)، مجاهدت مردم و عقلانیت برخاسته از مکتب اهل بیت (ع) رشد یافت.

این کارشناس مسائل سیاسی خاطرنشان کرد: انقلاب اسلامی را باید انقلاب پختگی، خودآگاهی و بلوغ فکری ملت ایران دانست و پانزدهم خرداد را نیز می‌توان نقطه آغاز این مسیر تاریخی توصیف کرد؛ مسیری که از دل خون و ایثار عبور کرد و سرانجام به استقرار نظام جمهوری اسلامی و تحقق اراده تاریخی ملت ایران انجامید.

انتهای خبر/