به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی «مرصاد»؛ جنگ نظامی شامل رشته عملیات‌های به‌هم‌پیوسته و ممتدی است که در زمان‌ها و مکان‌های مختلف صحنه جنگ انجام می‌شوند؛ به‌عبارت دیگر، جنگ مجموعه‌ای از چندین رشته عملیات در پهنه نبرد است.

از زمان صدر اسلام تاکنون، هیچ بازیگر، کنشگر یا کشوری را نمی‌توان یافت که در تمام عملیات‌ها پیروز مطلق بوده باشد؛ بلکه هر طرف در برخی عملیات‌ها شکست خورده و در برخی دیگر پیروز شده است. بنابراین، ارزیابی نتیجه جنگ با یک عملیات، تحلیلی نادرست است.

سیره نبوی و معصومین در صدر اسلام نیز از این قاعده مستثنی نبوده است؛ برای نمونه، در جنگ احد شکست رخ داد، اما این شکست به معنای شکست کل نهضت نبود. سرنوشت یک جنگ را باید در سطحی فراتر از یک عملیات ارزیابی کرد.

در دفاع مقدس هشت‌ساله نیز جمهوری اسلامی ایران در تمام عملیات‌ها پیروز قاطع نبود؛ در برخی عملیات‌ها شکست خورد یا به اهداف موردنظر نرسید، اما در مجموع جنگ، ایران پیروز نهایی شد. بنابراین، شکست در یک عملیات را نباید شکست در کل جنگ تلقی کرد.

جنگ را نباید به‌صورت «نقطه‌ای» تجزیه و تحلیل کرد، بلکه باید آن را طیفی، خطی و فرآیندی دید. در نگاه نقطه‌ای، تحلیلگر دچار خطای محاسباتی می‌شود و با مشاهده شکست در یک عملیات، تصور می‌کند کل جنگ را باخته است.

جنگ شناختی؛ دام بزرگ تحلیل‌های صفر و صدی

اخیراً پس از انهدام تپه‌های علی‌طاهر، برخی تصور کردند جبهه مقاومت شکست خورده است؛ این در حالی بود که تپه‌های علی‌طاهر خالی بوده و هیچ سلاح، مهمات یا تجهیزاتی در آن وجود نداشته است؛ بنابراین، چنین رخدادی نمی‌تواند به‌تنهایی معیار شکست جبهه مقاومت باشد.

حتی با فرض اشغال و انهدام تپه‌های علی‌طاهر توسط ارتش رژیم صهیونیستی، باز هم نمی‌توان این رخداد را شکست جبهه مقاومت دانست؛ چراکه در فاصله کمتر از سه روز، انصارالله یمن ائتلاف تا دندان مسلح عربستان سعودی را در ساحل دریای سرخ شکست داد.

پس نه به‌خاطر از دست رفتن تپه‌های علی‌طاهر ناراحت شوید و نه صرفاً به‌دلیل پیروزی انصارالله یمن خوشحال شوید؛ زیرا جنگ فرآیندی و خطی است؛ ممکن است در یک عملیات پیروز شوید و در عملیات بعدی شکست بخورید یا به اهداف آن نرسید.

اگر نگاه نقطه‌ای به جنگ داشته باشید، دچار خطای محاسباتی می‌شوید و همواره تسلیم جنگ شناختی دشمن خواهید شد؛ اما با نگاه خطی، طیفی و فرآیندی، هر شکست می‌تواند مقدمه پیروزی بعدی تعریف شود و زمین بازی با شناخت ابزارهای دشمن تغییر کند.

ترامپ در هر عملیاتی که شکست می‌خورد، بلافاصله با یک مصاحبه ساختگی اعلام می‌کند ایران را نابود کرده و شمارش معکوس برای تسلیم شدن نیروهای مسلح انجام می‌دهد؛ تاکنون ۳۴ مرتبه گفته «ایران را نابود کردم» و ۳۷ مرتبه نیز گفته «تنگه هرمز را اشغال کردم».

هرگاه ارتش آمریکا شکست می‌خورد، ترامپ تلاش می‌کند از طریق جنگ شناختی، معادله را ناتراز و برعکس جلوه دهد. این رفتار نمونه‌ای از تلاش برای تغییر ادراک مخاطب است؛ به‌گونه‌ای که نتیجه یک عملیات، جایگزین ارزیابی واقع‌بینانه از روند کلی جنگ و دستاوردهای راهبردی آن شود.

دفاع، تکلیف عینی و شکست‌ناپذیر

در تجزیه و تحلیل جنگ باید نگاه کلان و طیفی داشت؛ همان‌گونه که اشاره شد، پیامبر (ص) در جنگ احد شکست خورد، اما نهایتاً اسلام پیروز شد و کفر نابود گشت؛ ایران نیز در برخی عملیات‌های دفاع مقدس به اهداف خود نرسید، اما در سطح راهبردی، پیروز نهایی جنگ بود.

جنگ دارای دو مفهوم تهاجم و دفاع است؛ در «دفاع» شکست وجود ندارد، زیرا دفاع یک تکلیف عینی است؛ دفاع مأموریت نیست، بلکه تکلیف است. در ادای تکلیف، شکست معنا ندارد؛ هرچند ممکن است مدافع به اهداف موردنظر خود در یک عملیات دست پیدا نکند.

نرسیدن به اهداف دفاع یا اهداف یک عملیات، به معنای شکست کلی در جنگ نیست، بلکه نوعی «ناکامی در عملیات» محسوب می‌شود؛ در چنین شرایطی باید استراتژی، الگوی جنگی و تاکتیک‌های اجرای عملیات تغییر کند؛ این تغییر به معنای شکست نهایی نیست.

آمریکا و رژیم صهیونیستی در جنگ تحمیلی دوم به اهداف خود نرسیدند و شکست خوردند؛ بنابراین، برای ارزیابی نتیجه جنگ باید مجموعه عملیات‌ها، اهداف راهبردی، میزان تحقق آن‌ها و روند کلی نبرد را در کنار یکدیگر قرار داد و از قضاوت بر اساس یک رخداد پرهیز کرد.

در جنگ تحمیلی سوم نیز با نگاه نقطه‌ای ممکن است ایران آسیب‌های تاکتیکی فراوانی دیده باشد، اما با نگاه طیفی، خطی و فرآیندی، ایران پیروز نظامی و سیاسی جنگ است. بنابراین، جنگ را نباید صفر و صدی دید؛ بلکه باید آن را طیفی و سیستمی تحلیل کرد.

نویسنده: فتح‌الله کلانتری، عضو هیأت علمی دانشگاه عالی دفاع و امنیت ملی