شهرام فتاحی در گفتگو با خبرنگار گروه سیاسی شبکه اطلاع‌رسانی «مرصاد»؛ با تحلیل اهداف طرف مقابل از اعمال محاصره دریایی علیه ایران اظهار داشت: این اقدام پس از ناکامی در دستیابی به اهداف اعلامی جنگی، می‌تواند تلاشی برای انتقال فشار از میدان نظامی به اقتصاد و معیشت ایران باشد؛ موضوعی که تاب‌آوری اقتصادی کشور را وارد آزمونی تازه می‌کند.

وی با اشاره به وابستگی بالای اقتصاد ایران به مسیرهای دریایی، افزود: بیش از ۹۵ درصد تجارت بین‌المللی کشور از طریق دریا انجام می‌شود و استمرار محاصره می‌تواند صادرات، واردات، زنجیره تأمین و معیشت مردم را تحت تأثیر قرار دهد؛ بنابراین مدیریت این وضعیت نیازمند محاسبه دقیق و تصمیم‌گیری عقلانی است.

وابستگی تجارت ایران به مسیرهای دریایی

عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی کرمانشاه تصریح کرد: تجارت زمینی هرگز نمی‌تواند جایگزین تجارت دریایی شود؛ ایران در خلیج فارس حدود ۱۵ جزیره دارد، اما بخش عمده صادرات نفت از طریق خارک انجام می‌شود و سهم قابل‌توجهی از صادرات و واردات نیز به مسیرهای دریایی وابسته است؛ بنابراین این وابستگی، یکی از نقاط آسیب‌پذیر اقتصاد کشور محسوب می‌شود.

فتاحی ادامه داد: در شرایط تقابل متقابل باید مراقب محدودیت منابع و شکل‌گیری عنصر کمیابی در اقتصاد باشیم؛ چراکه اگر قرار باشد فشار دریایی ادامه پیدا کند، ممکن است تأمین و مدیریت منابع در مراحل بعدی دشوارتر شود و هزینه‌های بیشتری به اقتصاد تحمیل کند.

تنگه هرمز؛ اهرم راهبردی ایران

وی با هشدار نسبت به ایجاد مسیرهای جایگزین برای تجارت و انتقال انرژی، گفت: اگر اجازه دهیم طرف‌های مقابل مسیرهای جایگزین پیدا کنند و اهمیت تنگه هرمز را از اولویت خود خارج کنند، قافیه را می‌بازیم؛ زیرا هرمز یکی از مهم‌ترین اهرم‌های ژئوپلیتیکی ایران در معادلات انرژی و تجارت جهانی است.

عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی کرمانشاه افزود: تنگه هرمز صرفاً یک مسیر جغرافیایی نیست، بلکه بخشی از ظرفیت راهبردی ایران برای اثرگذاری بر معادلات منطقه‌ای و بین‌المللی محسوب می‌شود و کاهش وابستگی طرف‌های مقابل به این مسیر می‌تواند در بلندمدت قدرت چانه‌زنی ایران را کاهش دهد.

فتاحی با تأکید بر ضرورت محاسبه هزینه‌های تقابل، اذعان کرد: اگر قرار است خسارتی به ایران تحمیل شود، طرف مقابل نیز باید متحمل هزینه شود تا ادامه محاصره برای آن‌ها بدون هزینه نباشد؛ زیرا در غیر این صورت، فشار یک‌طرفه می‌تواند برای طرف مقابل قابل‌ تحمل و حتی توجیه‌پذیر شود.

وی بیان کرد: در واکنش به محاصره باید مراقب باشیم کشور دچار فرسایش منابع نشود و هر اقدام بر اساس محاسبه هزینه و فایده صورت گیرد؛ چه‌بسا در برخی مقاطع لازم باشد از وضعیت صرفاً پدافندی خارج شویم و در کنار دفاع، ابتکار عمل راهبردی نیز داشته باشیم.

عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی کرمانشاه با اشاره به منطق روابط بین‌الملل، گفت: اگر این تقابل را در قالب بازی حاصل جمع جبری صفر ببینیم، در نهایت تاب‌آوری دو طرف تعیین می‌کند کدام طرف می‌تواند از میدان تقابل پیروز خارج شود؛ بنابراین قدرت نظامی به‌ تنهایی تعیین‌کننده نیست و توان اقتصادی و اجتماعی برای تحمل فشار نیز اهمیت دارد.

فتاحی افزود: ایران می‌تواند مدعی باشد که صحنه جنگ را نباخته و خود را پیروز میدان نظامی بداند، اما مسئله مهم، مدیریت صحیح ساحت سیاست داخلی است تا تبعات تهدیدها و تحریم‌ها تا حد امکان از سفره و معیشت مردم دور نگه داشته شود.

ناکامی جنگی و تغییر محاسبات دشمن

وی با تشریح زمینه‌های شکل‌گیری فشار دریایی، بیان کرد: وقتی طرف مقابل در جنگ‌های ۱۲ و ۴۰ روزه به اهداف اعلامی خود نرسید، با موجی از واکنش‌ها مواجه شد که شاید در ابتدا تصور نمی‌کرد ایران بتواند جنگ را به یک جنگ منطقه‌ای تبدیل کند.

عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی کرمانشاه ادامه داد: در طول این درگیری، برای نخستین‌بار بخش‌هایی از زیرساخت‌های نظامی، تسلیحاتی، راداری، لجستیکی و پشتیبانی آمریکا در منطقه تحت فشار قرار گرفت؛ همچنین در گزارشی که از سوی واشنگتن‌پست مطرح شده، از هدف قرار گرفتن حدود ۲۵۰ مرکز و پایگاه آمریکا در کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس سخن گفته شده است.

فتاحی تصریح کرد: طرفی که مدعی برخورداری از بزرگ‌ترین، مدرن‌ترین و مجهزترین ارتش تاریخ است، نمی‌تواند وارد جنگی شود که بدون دستاورد مشخص از آن خارج شود و با هر محاسبه منطقی، شکست‌خورده میدان تلقی شود.

وی افزود: در کنار واکنش‌های ایران، فرسایش ظرفیت‌های پدافندی طرف مقابل نیز در تغییر محاسبات آن‌ها مؤثر بوده است؛ بنابراین فشار دریایی را باید در چارچوب راهبردی گسترده‌تر برای بازگرداندن هزینه‌های تقابل به اقتصاد ایران تحلیل کرد.

استمرار ساختار سیاسی در بحران

عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی کرمانشاه با اشاره به ابعاد سیاسی جنگ، گفت: حتی از دست رفتن یک شخصیت کاریزماتیک در رأس ساختار سیاسی نیز نتوانست سیستم را از کار بیندازد؛ این مسئله نشان داد ساختار سیاسی ایران قائم به شخص و فرد نیست و حتی در شرایط فقدان یک شخصیت محوری، ماهیت سیستماتیک خود را حفظ می‌کند.

فتاحی بیان کرد: این موضوع نیز در محاسبات طرف مقابل اهمیت دارد؛ زیرا اگر هدف فشارهای نظامی و سیاسی ایجاد فروپاشی ساختاری باشد، استمرار فعالیت سیستم نشان می‌دهد چنین محاسبه‌ای الزاماً به نتیجه مورد انتظار منجر نمی‌شود.

کاهش شدت درگیری و تداوم تهدید

وی با تأکید بر ضرورت نگاه واقع‌بینانه به شرایط موجود، گفت: اکنون در شرایط جنگی قرار داریم و آتش‌بس واقعی وجود ندارد؛ ممکن است شدت درگیری کاهش پیدا کرده باشد، اما آتش خاموش نشده است و با توجه به منافع و اهداف متعارض بازیگران، نمی‌توان انتظار داشت این وضعیت به‌سادگی پایان پیدا کند.

عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی کرمانشاه افزود: هر اندازه عقلانی‌تر و واقع‌بینانه‌تر به موضوع نگاه کنیم، امکان مدیریت تبعات آن بیشتر خواهد بود؛ چراکه نادیده گرفتن تهدید موجود یا تصور پایان یافتن آن می‌تواند تصمیم‌گیری‌های اقتصادی و سیاسی کشور را با خطا مواجه کند.

حکمرانی اقتصادی و آسیب‌های داخلی

فتاحی در بخش دیگری از سخنان خود اذعان کرد: بخشی از آسیبی که امروز کشور متحمل می‌شود، تنها ناشی از فشار خارجی نیست، بلکه از عارضه حکمرانی بد نیز لطمه می‌بینیم. در سال‌های گذشته در برخی حوزه‌ها عملکرد مناسبی نداشته‌ایم و این ضعف‌ها در شرایط فشار خارجی بیشتر خود را نشان می‌دهند.

وی با اشاره به اصل ۴۴ قانون اساسی و خصوصی‌سازی، گفت: در سال‌های گذشته تا حد زیادی درگیر دعواهای سیاسی بوده‌ایم و همین مسئله موجب شده بخشی از ظرفیت‌های اقتصادی کشور به‌درستی مورد استفاده قرار نگیرد؛ تا جایی که حتی برای اجرای اصل ۴۴ و خصوصی‌سازی، با وجود تأکیدات و ابلاغ‌های لازم، همچنان با مشکلات جدی مواجه هستیم.

عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی کرمانشاه تأکید کرد: مقابله با فشار خارجی تنها یک وجه ماجراست و در کنار آن باید اصلاح حکمرانی اقتصادی، کاهش منازعات سیاسی داخلی و استفاده درست از ظرفیت‌های موجود نیز مورد توجه قرار گیرد.

فتاحی در پایان گفت: با وجود همه فشارهای خارجی، تهدیدها، تحریم‌ها و مشکلات داخلی، در نهایت این مردم هستند که کشور و نظام را حفظ کرده‌اند و هرگونه راهبرد برای عبور از شرایط موجود باید بر حفظ سرمایه اجتماعی و کاهش فشار از زندگی مردم استوار باشد.

انتهای خبر/