به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی «مرصاد»؛ توسعه مرزها بر اساس سه الگوی امنیتی- توسعه‌ای، توسعه‌ای- امنیتی و درهم تنیده و ترکیبی انجام می‌شود. 

در حالت عادی که در مرز هیچ‌گونه تهدیدی وجود ندارد بهترین الگو حالت توسعه‌ای - امنیتی است، مثل مرز کشورهای اروپایی و در شرایطی که در مرز تهدید وجود دارد، بهترین الگو حالت امنیتی - توسعه‌ای است. 

در مرزهایی که تهدید مداوم و تعریف شده ندارد اما بعضاً تهدیداتی به‌صورت آنی و یکباره ظهور می‌کند در نتیجه بهترین الگو حالت ترکیبی است. 

مرزهای جغرافیایی بهترین خاکریز برای توسعه اقتصاد و امرار معاش مرزنشینان است. چنانچه مرزهای جغرافیایی به مرزهای اقتصادی تبدیل شود، امکان بروز و ظهور تهدید وجود ندارد بنابراین بهترین روش برای ایجاد امنیت در مرز، ایجاد بازارچه‌های مرزی مشترک است. 

پس پایگاه‌های مراقبتی و دیده‌بانی در مرز باید به بازارچه‌های مرزی تبدیل شود. در چنین شرایطی توسعه در خدمت امنیت قرار می‌گیرد. هر وقت توسعه در اختیار امنیت قرار گیرد، تهدید امنیتی به فرصت اقتصادی تبدیل می‌شود. بنابراین بهترین الگو برای مدیریت مرز، الگوی توسعه‌ای - امنیتی است. 

از طریق ایجاد پیوند اقتصادی و معیشتی بین مرزنشینان دو کشور باید تهدیدات هزینه‌ساز را به فرصت‌های درآمدساز تبدیل کرد. 

در الگوی توسعه‌ای - امنیتی همواره توسعه مقدم بر دفع تهدید است، در این حالت توسعه ایجاد شده علاوه بر اینکه باعث رشد اقتصادی می‌شود همزمان باعث دفع تهدید هم خواهد شد، به عبارتی دیگر هزینه‌های دفع تهدید تبدیل به ثروت می‌شود. 

در الگوی امنیتی - توسعه‌ای همواره امنیت مرز و دفع تهدید مقدم بر توسعه مرز است. در این حالت هزینه ایجاد شده برای دفع تهدید الزاماً باعث توسعه مرز نمی‌شود و ممکن است هزینه یکبار مصرف شود؛ پس امنیت باید با توسعه ایجاد شود. این بهترین الگوی مدیریت مرز است. 

البته در برخی از مرزها شدت ناامنی به قدری زیاد است که الزاماً باید از الگوی امنیتی - توسعه‌ای بهره گرفت؛ مثلا در مرزهایی که گروه‌های تروریستی و تجزیه‌طلب فعالیت دارند. 

در این مرزها با به‌کارگیری بخش خصوصی و تشکیل بازارچه‌های مرزی، از تدابیر امنیتی بیشتری مثل استفاده از تجهیزات اسکن قوی و دستگاه‌های ایکس ریل و همچنین استفاده از پهپادهای شناسایی فعالیت گروه‌های معاند و تروریستی را دفع کرد. 

در چنین مرزهایی نباید امنیت برای توسعه مزاحمت ایجاد کند بلکه باید امنیت در خدمت توسعه مرز قرار گیرد. چنانچه ملاحظات امنیتی بر مراودات اقتصادی غالب شود، مرزهای اقتصادی جای خود را به مرزهای امنیتی داده و در بلندمدت مرزهای جغرافیایی هم به مرزهای امنیتی تبدیل می‌شود. این بدترین حالت است. 

در بدترین شرایط که حتی فعالیت گروه‌های معاند و تروریستی زیاد است نباید مرزهای جغرافیایی به مرزهای امنیتی تبدیل شود. چنانچه مرز امنیتی شود امکان فعالیت اقتصادی ضعیف و کولبری جایگزین بازارچه‌های مرزی می‌شود. 

کولبری همواره در مرزهای امنیتی انجام می‌شود. به همین دلیل شتاب‌دهنده و تشدید کننده ناامنی است. به عبارتی دیگر امنیتی کردن مرزها زمینه و بستر لازمه برای ناامنی شهرها را فراهم می‌آورد. 

در مرزهایی که بازار کولبری رونق دارد، بازار اقدامات تروریستی هم گرم و پررونق است. تشدید کولبری باعث ورود انواع سلاح و مهمات غیرمجاز و قاچاق شدید کالا و انسان است. 

با توجه به مطالب پیش‌گفته نباید مرزها را با الگوی امنیتی - توسعه‌ای مدیریت کرد. بهترین الگوی مدیریت مرز، الگوی توسعه‌ای - امنیتی است. 

اما در بدترین شرایط که فعالیت گروه‌های معاند و تروریستی در نوار مرزی وجود دارد، بهترین الگوی مدیریت مرز، الگوی ترکیبی است. در این الگو امنیت و توسعه در هم تنیده هستند یعنی همزمان با دفع تهدید، توسعه مرز هم فراموش نشود و ملاحظات امنیتی، توسعه مرز را به بن‌بست نبرد. 

بدترین الگوی مدیریت مرز، الگوی امنیتی - توسعه‌ای است. این الگو مرزهای جغرافیایی را به مرزهای امنیتی تبدیل می‌کند. 

نویسنده: فتح‌الله کلانتری؛ عضو هیأت علمی و استاد دانشگاه عالی دفاع ملی