حجت‌الاسلام والمسلمین سید ابراهیم حسینی در گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی شبکه اطلاع‌رسانی «مرصاد»؛ با تأکید بر اینکه دشمن از مسجدی هراس دارد که علاوه بر اقامه نماز، به پایگاه انسجام مردمی، مطالبه‌گری، ترویج روحیه انقلابی و موضع‌گیری ضد استکباری تبدیل شود، اظهار داشت: مسجد در منظومه فکری انقلاب اسلامی یک سنگر است و می‌تواند در عرصه‌های فرهنگی، اجتماعی و مقابله با توطئه‌های دشمن نقش‌آفرینی کند.

وی افزود: امام خمینی (ره) همواره بر حفظ و پر کردن سنگر مسجد تأکید داشتند و این نگاه نشان می‌دهد که مسجد صرفاً محل اقامه نماز نیست؛ بلکه باید محل اجتماع مردم، فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی، پیگیری مسائل جامعه و تقویت انسجام عمومی باشد و مردم هر زمان نیاز داشتند بتوانند به آن مراجعه کنند.

نقش تاریخی مساجد در شکل‌گیری حرکت‌های انقلابی

این کارشناس مسائل دینی با اشاره به جایگاه تاریخی مساجد در شکل‌گیری انقلاب اسلامی، تصریح کرد: پیش از پیروزی انقلاب، مسجد پناهگاه و محل اجتماع مردم بود و بسیاری از حرکت‌های انقلابی با محوریت مساجد شکل گرفت؛ مردم در مساجد گرد هم می‌آمدند، جلسات برگزار می‌کردند و اقدامات خود را برای مقابله با رژیم طاغوت و پیروزی انقلاب سامان می‌دادند.

حسینی ادامه داد: پس از پیروزی انقلاب نیز این نقش استمرار یافت و در دوران هشت سال دفاع مقدس، مساجد به سنگر پشتیبانی از جبهه‌ها، اعزام نیرو، جمع‌آوری کمک‌های مردمی و ساماندهی فعالیت‌های مختلف تبدیل شدند؛ بنابراین کارکرد اجتماعی و انقلابی مسجد موضوعی مربوط به یک مقطع خاص نیست و در طول سال‌ها استمرار داشته است.

وی با اشاره به نقش مساجد در جنگ‌های اخیر، گفت: در جنگ‌های ۱۲ روزه و ۴۰ روزه نیز بار دیگر شاهد بودیم که مردم مسجد را به‌عنوان پناهگاه و محل اجتماع خود مورد توجه قرار دادند و اقدامات مردمی و مواضع ضد استکباری با محوریت مساجد شکل گرفت.

استمرار محوریت مساجد در تحولات اجتماعی

این کارشناس مسائل دینی افزود: در تجمع‌هایی که حدود ۶ ماه است برگزار می‌شود نیز مؤمنان، نمازگزاران و ائمه جماعات همچنان محوریت مسجد را حفظ کرده‌اند؛ اگر مسجد واقعاً سنگر باشد و در آن فریاد، شعارهای انقلابی و مواضع ضد استکباری وجود داشته باشد، می‌تواند یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های مقابله با دشمن باشد.

حسینی با بیان اینکه دشمن از مسجدی که صرفاً محل اقامه نماز باشد هراسی ندارد، خاطرنشان کرد: آنچه دشمن را نگران می‌کند مسجدی است که بتواند مردم را متحد کند، روحیه انقلابی را تقویت کند، نسبت به مسائل جامعه موضع داشته باشد و در برابر استکبار و توطئه‌های فرهنگی دشمن نقش‌آفرینی کند؛ این همان ظرفیت مهمی است که باید در مساجد حفظ و تقویت شود.

وی درباره استفاده از ظرفیت مساجد برای حل آسیب‌های اجتماعی، گفت: این ظرفیت در برخی مناطق و به‌ویژه بعضی کلان‌شهرها به شکل مناسبی مورد استفاده قرار گرفته، اما هنوز فاصله با نقطه مطلوب وجود دارد؛ هرجا به ظرفیت مسجد توجه واقعی شده، امور اجتماعی بهتر پیش رفته و هرجا بی‌توجهی صورت گرفته، مشکلات همچنان باقی مانده است.

این کارشناس مسائل دینی تصریح کرد: توجه به مسجد نباید در حد شعار باقی بماند؛ اگر قرار است مسائل اجتماعی از طریق مساجد دنبال شود، این موضوع باید به یک برنامه واقعی و محتوایی تبدیل شود؛ مسجد نباید فقط نمازخانه باشد، بلکه باید پایگاه حل مسائل مردم و محله باشد و در متن زندگی اجتماعی حضور داشته باشد.

حسینی افزود: برگزاری جلسات اجتماعی، فعالیت‌های خیریه، کمک به خانواده‌های نیازمند، ایجاد زمینه برای آشتی و حل اختلافات مردم و برگزاری برنامه‌های محله‌ای از جمله اقداماتی است که می‌تواند در مسجد دنبال شود؛ وقتی مردم برای حل بخشی از مسائل خود نیز به مسجد مراجعه کنند، ارتباط آن‌ها با مسجد از یک حضور مناسبتی فراتر خواهد رفت.

وی با اشاره به ضرورت باز بودن مسجد در طول زمان، گفت: مسجد باید محلی باشد که مردم هر زمان اراده کردند بتوانند در آن حضور پیدا کنند؛ اگر مسجد فقط در زمان نماز باز باشد، نمی‌تواند همه ظرفیت اجتماعی خود را فعال کند؛ مسجد باید محل اجتماع و قرار مردم باشد و امکان مراجعه مستمر به آن وجود داشته باشد.

تجربه کرونا و ظرفیت خدمت‌رسانی مساجد

این کارشناس مسائل دینی تجربه دوران کرونا را نمونه‌ای از ظرفیت اجتماعی مساجد دانست و بیان کرد: در دوران کرونا بسیاری از مساجد به پایگاه خدمت‌رسانی تبدیل شدند و مؤمنان و مؤمنات در حوزه‌های مختلف وارد میدان شدند؛ حتی بانوان چرخ خیاطی خود را به مسجد آوردند و برای تولید ماسک و انجام اقدامات بهداشتی مشارکت کردند. این تجربه ظرفیت بالای مردم برای فعالیت با محوریت مسجد را نشان داد.

حسینی نقش امام جماعت را در فعال‌سازی این ظرفیت تعیین‌کننده دانست و اذعان کرد: امام جماعت صرفاً پیش‌نماز نیست، بلکه باید مدیر و محور اداره مسجد باشد. باید نسبت به کاهش یا افزایش جمعیت مسجد احساس مسئولیت کند و ببیند چرا جوانان و نوجوانان کمتر در مسجد حضور دارند و برای افزایش این حضور چه برنامه‌ای می‌توان اجرا کرد.

وی ادامه داد: در کنار امام جماعت، هیأت امنا، فعالان فرهنگی، مسئولان بسیج، افراد پیگیر مسائل اجتماعی، کتابخانه و سایر بخش‌های مسجد باید هماهنگ باشند؛ اگر این ظرفیت‌ها در کنار یکدیگر قرار گیرند، مسجد می‌تواند به یک مجموعه فعال فرهنگی، اجتماعی، تربیتی و مردمی تبدیل شود.

مدیریت توانمند هیأت امنا و پویایی مساجد

این کارشناس مسائل دینی با اشاره به سازکار مدیریت هیأت امنای مساجد، گفت: امروز در مدیریت امور مساجد، شناسایی امام جماعت و توجه به توانمندی هیأت امنا مورد توجه قرار گرفته است؛ اگر هیأت امنا توان لازم را نداشته باشد، می‌توان افراد جدید و توانمند را به این مجموعه اضافه کرد یا افراد دیگری را جایگزین کرد تا اداره مسجد از پویایی لازم برخوردار شود.

حسینی تأکید کرد: امام جماعت نیز باید نسبت به ترکیب هیأت امنا احساس مسئولیت داشته باشد و افراد فعال و توانمند را پیشنهاد دهد؛ این پیشنهاد از سوی امام جماعت ارائه می‌شود و امور مساجد نیز نسبت به صدور احکام و ساماندهی این مجموعه اقدام می‌کند تا مدیریت مسجد با نیروهای کارآمدتر دنبال شود.

وی جوان‌گرایی را یکی از الزامات جذب نسل جدید دانست و افزود: در برخی مساجد افرادی ۲۰ یا ۳۰ سال در هیأت امنا حضور داشته‌اند و طبیعی است که در برابر تغییر مقاومت‌هایی وجود داشته باشد؛ اما اگر قرار است جوانان جذب مسجد شوند، باید زمینه حضور نیروهای جوان، شاداب، خلاق و مسئولیت‌پذیر فراهم شود.

این فعال فرهنگی خاطرنشان کرد: برای مشارکت جوانان نیز الزاماً لازم نیست همه آن‌ها عضو هیأت امنا باشند؛ می‌توان مسئولیت‌های مشخص و افتخاری به آن‌ها سپرد. وقتی جوان احساس کند به او اعتماد شده و در اجرای برنامه‌های مسجد نقش دارد، احساس تعلق بیشتری پیدا می‌کند و ارتباطش با مسجد نیز تقویت می‌شود.

حسینی با اشاره به راهکارهای جذب نوجوانان و جوانان گفت: برگزاری مسابقات مختلف، برنامه‌های فرهنگی و مناسبتی، اهدای جوایز، سرکشی به خانواده‌ها و ایجاد ارتباط مستقیم با نسل جدید می‌تواند مؤثر باشد. امام جماعت و فعالان مسجد همچنین می‌توانند به مدارس مراجعه کنند و دانش‌آموزان را با مسجد و برنامه‌های آن آشنا و زمینه حضور آن‌ها را فراهم کنند.

وی افزود: فعالیت‌های ورزشی نیز یکی از ابزارهای مؤثر برای جذب جوانان است. در برخی مساجد، برنامه‌هایی مانند ورزش باستانی راه‌اندازی شده و همین موضوع توانسته جوانان بیشتری را به مسجد جذب کند. وقتی در کنار نماز جماعت، فعالیت ورزشی و فرهنگی نیز وجود داشته باشد، ارتباط جوان با مسجد می‌تواند استمرار پیدا کند.

این کارشناس مسائل دینی با تأکید بر ضرورت توجه به خانواده‌ها، گفت: ایجاد مهدهای قرآنی در کنار مساجد می‌تواند حضور خانواده‌ها را تسهیل کند. مادرانی که فرزند خردسال دارند می‌توانند کودکان خود را به این مراکز بسپارند و با آرامش در نماز جماعت و برنامه‌های مسجد شرکت کنند؛ از سوی دیگر، کودک نیز از همان سال‌های نخست با فضای مسجد ارتباط برقرار می‌کند.

حسینی مراکز نیکوکاری و فعالیت‌های خیرخواهانه را از دیگر ظرفیت‌های مسجد عنوان کرد و گفت: مسجد می‌تواند پایگاه حمایت از خانواده‌های نیازمند و انجام امور خیر باشد. وقتی فعالیت‌های فرهنگی، اجتماعی، قرآنی، ورزشی و خیریه در کنار برنامه‌های عبادی قرار گیرد، مسجد به یک مجموعه زنده و پویا تبدیل می‌شود و برای نسل جوان نیز جذابیت بیشتری پیدا می‌کند.

وس در پایان تأکید کرد: اگر امام جماعت نقش مدیریتی و اجتماعی خود را جدی بگیرد، هیأت امنای فعال و پویا و جوان در مسجد حضور داشته باشند و از ظرفیت‌های فرهنگی، اجتماعی، ورزشی، قرآنی و خیریه استفاده شود، مسجد می‌تواند جایگاه واقعی خود را در متن زندگی مردم به دست آورد و به یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های حل مسائل اجتماعی، تقویت انسجام عمومی و جذب نسل جوان تبدیل شود.

انتهای خبر/